8 maja 2026 roku w siedzibie Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego przy ul. Czerniakowskiej 16 w Warszawie odbyła się konferencja inaugurująca tegoroczne Dni Osób z Niepełnosprawnościami organizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tegoroczna edycja przebiega pod hasłem „Wsparcie na każdym etapie życia”, a jej najmocniejszym przesłaniem jest odejście od pomocy „silosowej” na rzecz spójnego, międzyinstytucjonalnego systemu, w którego centrum stoi człowiek – a nie procedura. Wśród zaproszonych gości znalazła się Prezeska Platformy Integracji Osób Niepełnosprawnych.
Człowiek, a nie schemat
Tegoroczne hasło Dni Osób z Niepełnosprawnościami w ZUS nie jest przypadkowe. Po raz pierwszy organizatorzy tak wyraźnie postawili pytanie nie o to, „co jeszcze dorzucić do oferty świadczeń”, lecz o to, jak sprawić, żeby świadczenia, programy i usługi rozproszone między kilkanaście instytucji rzeczywiście do siebie pasowały. Otwierając konferencję, Paweł Jaroszek, Członek Zarządu ZUS, przypomniał, że potrzeby dziecka, nastolatka, dorosłego i seniora z niepełnosprawnością są od siebie zasadniczo różne, a system wsparcia musi być na tyle elastyczny, by za tymi zmianami nadążać.
Tę diagnozę wzmocniła Agnieszka Szczygielska, Dyrektorka CIOP-PIB, gospodarz spotkania. Centralny Instytut Ochrony Pracy od lat zajmuje się nie tylko bezpieczeństwem pracy, ale i dostępnością – i właśnie dlatego stał się naturalnym partnerem ZUS przy tej inicjatywie.
Premiera przewodnika, na który czekały tysiące rodzin
Najbardziej praktycznym punktem inauguracji była premiera publikacji „Wsparcie na każdym etapie życia. Przewodnik dla osób z niepełnosprawnościami, ich rodzin i opiekunów”. To opracowanie, które porządkuje wiedzę dotąd rozsianą po stronach ZUS, PFRON, NFZ, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz CIOP-PIB.
Dzięki temu rodzic dziecka z niepełnosprawnością, opiekun osoby starszej czy sama osoba z niepełnosprawnością nie musi przekopywać się przez kilkanaście portali instytucjonalnych – w jednym dokumencie znajdzie informację o tym, co przysługuje, kto jest właściwym podmiotem i od czego zacząć. Z perspektywy organizacji takich jak PION, na co dzień pracujących z osobami z niepełnosprawnościami i ich rodzinami, takie narzędzie ma niebagatelne znaczenie.
Publikacja jest dostępna w wersji elektronicznej na stronie ZUS – zarówno na podstronie poświęconej Dniom Osób z Niepełnosprawnościami, jak i na ogólnej stronie działań ZUS na rzecz OzN.
Panel: koniec silosów, początek naczyń połączonych
Sercem konferencji była debata pod znaczącym tytułem „System naczyń połączonych kontra wsparcie silosowe. Jak instytucje powinny współpracować dla obywatela”, moderowana przez Krzysztofa Czechowskiego. W panelu udział wzięli:
- dr Małgorzata Lorek – Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,
- Mariusz Jedynak – Członek Zarządu ZUS,
- Elżbieta Czyżowska – Narodowy Fundusz Zdrowia,
- Sylwia Wądrzyk – przedstawicielka NFZ,
- Jan Kosiński-Gortych / Anna Chrościcka – Ministerstwo Edukacji Narodowej,
- Andrzej Najmiec – Pracownia Psychologii Społecznej CIOP-PIB.
Paneliści zgodnie wskazywali, że obecny model wsparcia – choć bogaty w narzędzia – zmusza obywatela do samodzielnego „składania puzzli” z ofert różnych urzędów. Człowiek wchodzący w system po orzeczenie, świadczenie wspierające, dofinansowanie z PFRON-u, refundację z NFZ-u i wsparcie edukacyjne często odbywa tę samą drogę dokumentacyjną kilka razy, w kilku różnych okienkach. Małgorzata Lorek (PFRON) szczególnie mocno akcentowała potrzebę odejścia od tej praktyki, a Andrzej Najmiec (CIOP-PIB) zwrócił uwagę na rolę organizacji pozarządowych – w tym Integracji i innych podmiotów trzeciego sektora – jako naturalnych „tłumaczy” między systemem a obywatelem.
To wątek, który dla PION brzmi wyjątkowo znajomo. Od ponad dwudziestu lat budujemy miejsca pracy dla osób z niepełnosprawnościami. Codziennie widzimy, jak Trener Pracy musi w praktyce pełnić rolę pomostu między ZUS, PFRON, pracodawcą i rodziną kandydata. Idea „naczyń połączonych”, o której mówiono podczas konferencji, to dla nas nie nowa moda – to opis tego, czego sektor społeczny od dawna potrzebuje, by skuteczniej wprowadzać osoby z niepełnosprawnościami na otwarty rynek pracy.
Power speech Justyny Cuże: Jak nie zgubić człowieka „pomiędzy”?
Konferencję zwieńczyło wystąpienie Justyny Cuże – ekspertki HR ds. dostępności, mentorki i trenerki rozwoju zawodowego, bohaterki najnowszego n umeru magazynu „Integracja” (2/2026, w dystrybucji od 13 maja). Jej power speech pod tytułem: Jak nie zgubić człowieka „pomiędzy”? Od informacji do decyzji był prawdopodobnie najbardziej osobistym momentem całego dnia.
Justyna Cuże opowiedziała o paradoksie, który zna każda osoba z niepełnosprawnością i każdy jej opiekun: tam, gdzie system widzi sprawę „załatwioną” – wydane orzeczenie, przyznane świadczenie, zamknięty wniosek – bardzo często zaczyna się dopiero realny problem człowieka, który z tym orzeczeniem ma żyć dalej. Decyzja administracyjna o niezdolności do pracy bywa nie końcem procedury, lecz początkiem poczucia bycia odstawionym na bok. To, co dla urzędu jest zakończeniem ścieżki, dla obywatela jest często jej najtrudniejszym odcinkiem.
Przesłanie Justyny Cuże doskonale wpisuje się w filozofię, którą PION wdraża w praktyce: różnorodność jest zasobem, a człowiek – ważniejszy niż schemat.
Plakat „DISABLED” Lexa Drewinskiego – obraz, który mówi więcej niż statystyki
W przestrzeni konferencyjnej można było zobaczyć plakat „DISABLED” autorstwa Lexa Drewińskiego – polsko-niemieckiego mistrza plakatu, profesora projektowania graficznego. Stopniowo kurczące się sylwetki, zamieniające się w końcu w postaci na wózkach inwalidzkich, układają się w napis „DISABLED”. To wizualna metafora całej tezy konferencji: niepełnosprawność nie jest cechą zero-jedynkową ani odrębną kategorią ludzi – to spektrum, na którym znajdziemy się wszyscy, prędzej czy później, w takim lub innym wymiarze. Stąd waga systemowego, niewykluczającego podejścia.
Konferencja to dopiero początek
Warszawska inauguracja była zaledwie startem ogólnopolskiej akcji. Dni Osób z Niepełnosprawnościami w ZUS potrwają w maju i czerwcu 2026 roku i obejmą wszystkie oddziały ZUS w całej Polsce. W tym czasie zaplanowano:
- bezpłatne spotkania, prelekcje, panele dyskusyjne i wykłady,
- stoiska informacyjne ekspertów ZUS, PFRON, NFZ i Rzecznika Praw Pacjenta,
- indywidualne konsultacje w sprawach świadczeń, ubezpieczeń społecznych, świadczenia wspierającego, dofinansowań PFRON, leczenia uzdrowiskowego i praw pacjenta,
- wsparcie cyfrowe – pomoc w założeniu konta na portalu eZUS i instalacji aplikacji mZUS,
- dyżury telefoniczne specjalistów.
Aktualny harmonogram dostępny jest na stronie internetowej www.zus.pl, w zakładce poświęconej Dniom Osób z Niepełnosprawnościami.
Głos PION
Z perspektywy Platformy Integracji Osób Niepełnosprawnych inauguracja DON 2026 była nie tylko ważnym wydarzeniem branżowym, ale i potwierdzeniem kierunku, w którym sami zmierzamy od ponad dwudziestu lat. Wsparcie osoby z niepełnosprawnością nie jest pojedynczym aktem administracyjnym – jest procesem, który toczy się przez całe życie i wymaga zgrania wielu rąk: rodziny, opiekuna, lekarza, urzędnika, pracodawcy, trenera pracy, organizacji pozarządowej.
Dlatego z satysfakcją odnotowujemy, że największe instytucje publiczne państwa – ZUS, PFRON, NFZ, MEN, CIOP-PIB – mówią dziś jednym głosem: czas na system naczyń połączonych. PION deklaruje gotowość włączenia się w tę współpracę z całym dwudziestoletnim doświadczeniem w aktywizacji zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem – szczególnie tych, dla których droga przez system zawsze była najtrudniejsza. Bo wsparcie naprawdę na każdym etapie życia zaczyna się tam, gdzie kończy się myślenie w kategoriach „mojego okienka”.